Bedelli Askerlik Yapanlar Kıdem Tazminatı Alabilirler mi?

BEDELLİ ASKERLİK YAPANLAR KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?

03.08.2018 tarihinde Resmi Gazete ’de yayımlanan 7146 sayılı Kanun 2 maddesinin yürürlüğe girmesiyle bedelli Askerlik konusu Muhasebe alanında bordroloma ve Kıdem Tazminatı konusu olarak gündemimize girmiş bulunmaktadır. Konuyu kısaca açıklama çalışacağım.

Kıdem tazminatı hak kazanma koşulları nelerdir?

  • Askerlik sebebiyle işten ayrılma,
  • Emeklilik sebebiyle işten ayrılma,
  • Malulen emeklilik sebebiyle işten ayrılma,
  • Normal emeklilik sebebi ile işten ayrılma,
  • Evlenen kadınların resmi nikah tarihinden itibaren bir yıl içerisinde işten ayrılması,
  • Sağlık nedenleri sebebiyle işten ayrılma,
  • İşverenin işyerinde iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırı davranması sebebiyle işçinin işten ayrılması,
  • Ölüm

Yukarıdaki belirtilen nedenlerle işten ayrılan çalışanlara işveren kıdem tazminatını ödemek zorundadır.

Kıdem tazminatının ödenmesi için gereken koşullar nelerdir?

  • Aynı işverene bağlı çalışma süresinin en az 1 yıl olması,
  • İş sözleşmesinin işveren tarafından iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık nedenleri
  • Dışındaki nedenlerle,
  • İşçi tarafından sağlık, iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık veya işyerinde işin durması ve benzeri nedenlerle,
  • Askerlik görevi nedeni ile,
  • Emeklilik hakkının elde edilmesi veya bu kapsamda yaş dışında gereken sigortalılık süresi ve prim gününün doldurulması nedeni ile,
  • Kadın işçinin evlenmesi nedeni ile evlenme tarihi itibariyle 1 yıl içinde başvurması şartıyla,
  • İşçinin ölümü nedeni ile ; iş sözleşmesinin feshi halinde çalışma süresinin gerektirdiği kıdem tazminatı ödenmektedir.

İş sözleşmesi ile çalışan personel;

 Askerlik sebebiyle işten ayrılacağını işverene kanıtlamakla yükümlüdür.

Bu belge Askerlik Muayenesi ile başlayan ve Her sene Asal Daire başkanlığının belirlediği celp dönemlerde Askere alma;  yani (silüs) askere sevk belgesi ve askerlik şubelerinden alınacak resmi belgenin İşverene ibrazı ile Kıdem tazminatını almaya hak kazanılmaktadır.

7146 sayılı kanunun 2 maddesi ile eklenen madde aşağıdaki gibidir;

1111 sayılı Askerlik kanununa eklenen madde;

GEÇİCİ MADDE 55– Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte her ne sebeple olursa olsun henüz fiili askerlik hizmetine başlamamış ve 1 Ocak 1994 tarihinden (bu tarih dahil) önce doğan 1076 sayılı Kanun ile bu Kanuna tabi yükümlüler; istekleri halinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde askerlik şubelerine veya yurt dışı temsilciliklerine başvurmaları, 15.000 Türk lirası veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuruna göre ödeme tarihindeki karşılığı kadar konvertibl yabancı ülke parasını defaten ödemeleri ve 21 gün temel askerlik eğitimini yerine getirmeleri şartıyla askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar.

Bu madde hükümlerinden yararlananlar temel askerlik eğitimi süresince çalıştıkları iş yeri, kurum ve kuruluşlar tarafından aylıksız veya ücretsiz izinli sayılırlar.  Şeklinde düzenlenmiştir.

Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda; Bu madde hükümlerinden yararlananlar temel askerlik eğitimi süresince çalıştıkları iş yeri, kurum ve kuruluşlar tarafından aylıksız veya ücretsiz izinli sayılırlar, ifadesinden dolayı kıdem tazminatı alınmayacağı yönündedir.

7146 sayılı kanun ile getirilen düzenlemenin seçimlik bir hak getirdiği ve iş akdini feshetmek istemeyen işçi için ücretsiz izinli sayılmasının yolunu açtığı da savunulabilir.

Her ne kadar 7146 sayılı kanunda Kıdem tazminatı alınamayacağı yönünde açıklamalar olsa da işçi ve işveren açısından olaylara bakış durumu değişmektedir.

İşçi yönünden bakıldığında;

İşçi fiili olarak Askere gitme ve Askere giderken Sevk (silüs ) belgesi verilmektedir.

1475 sayılı kanunun 14.maddesine göre askerlik sebebiyle işten ayrılması halinde, işçi kıdem tazminatı için aranan 1 yıllık kıdem şartını yerine getiriyorsa kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Dolayısıyla bedelli askerlik bakımından, 21 gün temel askerlik eğitimi için de olsa işçinin işten ayrılması durumunda 1 yıllık kıdem şartını yerine getiriyorsa kıdem tazminatına hak kazanacağı ifade edilmektedir.

Örneğin: işçi askere gitmek için iş yerinden makul bir süre talebinde bulunması durumunda;

Yargıtay kararları doğrultusunda 3 ila 5 aydır. Ayrıca Yargıtay’ın kararlarına göre işçinin ihbar öneli verme mecburiyeti de bulunmamaktadır. Şeklinde kararlar mevcuttur.

Bu durumda işçinin 21 gün + 3 ila 5  ay gibi  bir süre talebinde bulunduğunda ücretsiz izin olarak bu sürelerde dahil edilecek mi?  gibi  sorular  akıllara gelmektedir.

İşveren yönünden bakıldığında;

Bedelli askerlik yapanların temel askerlik eğitimi süresince çalıştıkları iş yeri, kurum ve kuruluşlar tarafından aylıksız veya ücretsiz izinli sayılmaları nedeni ile bu kişilerin iş sözleşmelerinin bu 21 günlük süre boyunca devam edeceği, işten çıkış işlemlerinin yapılamayacağı, bu nedenle kıdem tazminatına hak kazanamayacakları yönündedir.

7146 sayılı kanun ile getirilen düzenleme incelendiğinde; bedelli askerlik hizmetinden yararlanmayı isteyen işçilerin aylıksız ücretli izinli sayılacakları açıkça düzenlenmiştir.

Bu yönden bakıldığında, özel kanun-genel kanun ilişkisi çerçevesinde bedelli askerlikten yararlanmanın daha özel bir durum olduğu ve bunu düzenleyen yasanın, İş Kanunu’na göre özel bir hüküm olduğu ve burada İş Kanunu yerine 1111 sayılı kanunun geçici 55.maddesinin uygulanması gerektiği ve işçinin sözleşmesini askerlik sebebi ile feshedilemeyeceği ve kıdem tazminatı istenemeyeceği söylenebilir.

Bedelli askerlik konusunda yargı içtihadı oluşmadığı için mahkemelerin ne yönde karar vereceğini öngörebilmek kolay olmamakla birlikte, özel kanun-genel kanun ilişkisinin burada uygulanması daha doğru bir yöntem olacaktır.

Yukarıda yer alan açıklamalar sonucu özetle;

– 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesine göre askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı alma hakkı vardır.

 – Fakat bedelli askerliğe ilişkin getirilen düzenlemeye göre işçi bedelli askerlikte göreceği 21 günlük temel eğitimde ücretsiz izinli sayılacaktır. Bu nedenle işçi bedelli askerlik dolayısıyla iş sözleşmesini feshetmek isterse, işçinin 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatına hak kazanıp kazanamayacağı konusunda çok net bir yorum yapmak mümkün değildir.

–  İşçinin fiili durmalarını göze alarak( yargı yolunu seçmesi veya aylıksız / ücretsiz izin sayılması için talepte bulunması ) karar vermesi en mantıklı yol gibi gözükmektedir.

 

Saygılarımla,

Aydın YURTSEVEN

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Buraya tıklayıp Facebook üzerinde bulunan “BANA MUHASEBE ÖĞRET” grubumuza katılabilir ve soru sorabilirsiniz.